Schatgraven in de beeldbank van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed!

Deze maand heeft de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed alle afbeeldingen uit de archieven gratis online gezet. In de Beeldbank staan foto’s van gebouwd erfgoed, archeologie, landschappen, de Kunstcollectie en de collectie Kadastrale Kaarten 1811-1832 en zelfs ook collecties van derden. Voor kasteelliefhebbers levert dat uren plezier en afleiding op. Komt dat even goed uit in tijden van coronacrisis! Hier uit elke provincie een mooi plaatje van een kasteel of landhuis.

Groningen: Borg Verhildersum

Foto uit 2005 van de Borg Verhildersum (Collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Omdat er niets boven Groningen gaat beginnen we in het land van borgen en havezaten in het hoge noorden. De Borg Verhildersum ligt circa een kilometer ten oosten van het dorp Leens. Deze omgrachte borg dateert uit de 14de eeuw en is in de 17de en 18de eeuw grondig verbouwd tot buitenplaats voor de familie Van Starkenborgh. Klik hier voor meer foto’s.

Friesland: Heringa State

Foto uit 1982 van de Heringastate (Collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

In Friesland spreekt men doorgaans niet over kastelen of burchten, maar over stinsen of staten. De Heringastate bevindt zich ten noorden van de weg van Leeuwarden naar Franeker in de buurt van Marssum. Het gebouw dateert vermoedelijk uit de 16de eeuw en verwierf (lokale) bekendheid toen dr. Henricus Popta, grootgrondbezitter en advocaat aan het Hof van Friesland, het huis in 1687 kocht van de erfgenamen van Tjalling van Eysinga. Sindsdien staat het huis ook wel bekend onder de naam Popta Slot. Klik hier voor meer foto’s.

Drenthe: Huize Laarwoud

Foto uit 1979 Huize Laarwoud (Collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

De havezate Huize Laarwoud was eens de woonplaats van graaf Lodewijk van Heiden (1773-1850), een avontuurlijke admiraal in Russische dienst, van wie gezegd wordt dat hij Berend Botje was uit het bekende kinderliedje. Door zijn heldenrol tijdens de Slag bij Navarino (gedurende de onafhankelijksoorlog van Griekenland) is hij beroemder in het buitenland dan in ons land. Laarwoud fungeerde ook als gemeentehuis, maar is tegenwoordig particulier bewoond. Trouwen schijnt er nog wel te kunnen. Klik hier voor meer foto’s.

Overijssel: Huis Singraven

Huis Singraven in 1981 (Collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Een zwart-wit foto uit 1981 van Landgoed Singraven, ooit in de 14de eeuw in het bezit van de bisschop van Utrecht die het beleende aan lokale edelen. In de volgende eeuwen behoorde Singraven toe aan de graven van Bentheim en aan de adellijke familie Sloet, die op de plaats van het oude huis na de sloop in 1651 het huidige huis bouwde. Na diverse keren van eigenaar te zijn verwisseld is het thans eigendom van de Stichting Edwina van Heek, die het landgoed inclusief de watermolen heeft gerestaureerd en opgesteld voor publiek.

Gelderland: Kasteel Biljoen

18de eeuwse gravure van Kasteel Biljoen (Collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Gelderland is rijk aan prachtig gerestaureerde kastelen en buitenplaatsen die een bezoek meer dan waard zijn. Hier een oude afbeelding van een kasteel dat misschien iets minder bekend is: Kasteel Biljoen. Dit in 1531 door Karel van Gelre gebouwde kasteel was in het rampjaar 1672 even het hoofdkwartier van de Franse koning Lodewijk XIV. Sinds 2008 is het kasteel onderdeel van Geldersch Landschap & Kasteelen die het huis en landgoed weer in ere hebben hersteld.

Utrecht: Kasteel Zuylestein

Foto uit 1937 met links het verdwenen Huis Zuylestein (Collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Kasteel Zuylenstein kwam in 1630 in handen van stadhouder prins Frederik Hendrik, die het liet verbouwen tot een vorstelijke residentie. In 1640 beleende hij zijn bastaardzoon Frederik van Nassau met de hoge heerlijkheid, waarna deze bastaard-oranje de naam Van Nassau-Zuylenstein ging voeren. Frederiks zoon Willem Hendrik zou later door neef en koning Willem III verheven worden in de Engelse adel als 1ste graaf van Rochford. Tijdens het rampjaar 1672 bleef het slot gespaard, maar aan het eind van de Tweede Wereldoorlog werd het helaas alsnog door de geallieerden verwoest. Het kasteel is dus verdwenen, maar de 17de eeuwse tuinen worden momenteel weer met liefde in oude luister hersteld.

Noord-Holland: Kasteel Assumburg

Kasteel Assumburg opname uit 2015 (Collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Huis Assumburg is waarschijnlijk in de 13de eeuw als versterking ontstaan op de overgang van de hoger gelegen strandwal naar de lager gelegen klei- en veengronden. Het huidige kasteel is van later datum en was jarenlang bezit van de familie Van Assendelft. De laatste mannelijke telg van dit geslacht verkocht het kasteel aan de rijke Amsterdamse bankiersfamilie Deutz. De erfgenamen van familie Deutz schonken uiteindelijk het kasteel en een deel van het voorterrein in 1911 aan de Staat der Nederlanden. Tegenwoordig is het kasteel een jeugdherberg en zijn de formele tuinen opengesteld voor publiek.

Zuid-Holland: Huys Ten Donck

Opname uit de jaren tachtig (Collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Aan de dijk langs de Maas, tussen Bolnes en Slikkerveer ligt het groots opgezette Huys Ten Donck. De buitenplaats is sinds 1676 in het bezit van de familie Van Zoelen. In 1702 trouwde Catharina van Zoelen met Cornelis Groeninx, en zo ontstond het geslacht Groeninx van Zoelen. Hun nazaten wonen nog steeds op het landgoed. In 1746 werd op de grondvesten van het voormalige kasteeltje in opdracht van de Rotterdamse burgemeester en heer van Ridderkerk mr. Otto Groeninx van Zoelen (1704-1758) het huidige huis gebouwd in Lodewijk XIV-stijl. Tegenwoordig is Huys Ten Donck te huur als evenementenlocatie.

Zeeland: Slot Haamstede

Oude ansichtkaart omstreeks 1895 van Slot Haamstede (Collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Tegenover de kerk, midden in het dorp Haamstede, staat Slot Haamstede. In 1981 kocht Natuurmonumenten het Slot en bijbehorend landgoed van de erven Van der Lek de Clercq. Het oudste gedeelte van het huidige Slot stamt uit de 13e eeuw en in de eeuwen erna werden steeds delen aangebouwd. Op het sloteiland zijn zelfs sporen van de Romeinen en Noormannen aangetroffen. Het Slot is nog steeds privé bewoond en het bos zeer beperkt toegankelijk maar op Open Monumentendag of op woensdagen in de periode medio juni tot september is het slot gedeeltelijk te bezoeken.

Noord-Brabant: Bouvigne

Bouvigne in 1906, met een inmiddels verdwenen een witte pleisterlaag (Collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Vlak bij Breda staat het elegante kasteel Bouvigne, dat ooit eigendom was van acht opeenvolgende prinsen van Oranje. In 1774 redde Hendrik Carel van Naerssen het verwaarloosde gebouw van de sloophamer waarna de welgestelde koffieplanter George Ruysch kasteel opknapte en daarbij de naam Boeverie verfranste naar het deftiger klinkende naar Bouvigne. Sinds 1972 doet het dienst als kantoor voor het waterschap Brabantse Delta. Het kasteel is wel te bezoeken en de tuinen zijn openbaar toegankelijk.

Limburg: Genhoes

Genhoes in 2001 (Collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Tot slot eindigen we in het Geuldal bij het pittoreske Valkenburg. Genhoes (vert. ‘Het Huis’), ook wel Oud-Valkenburg genoemd, is een van oorsprong middeleeuws kasteel. Net als veel andere kastelen in het Maasland werd het huis in de Tachtigjarige oorlog verwoest Rond 1600 werd het door de toenmalige bezitters, de Van Streithagens, herbouwd. Het huis heeft diverse bewoners gekend, waaronder een Letse officier in dienst van de keizer van Oostenrijk. Uiteindelijk kwam het in bezit van de vereniging Natuurmonumenten.